पैलतीरावरून

न्यारीच मनाची मापे
पायांना अंतर लांब
तो सागरसेतूचाही
केव्हाच कलथला खांब

वार्‍याचे अल्लद कण्हणे
भुणभुणतो किणकिण ओढा
ती चंद्रकोर गुणगुणते
का सत्ताविसचा पाढा?

मेघांचे देश निराळे
दूतांच्या परक्या वार्ता
नि पैलतीरावर जाता
मी व्याकुळ मंदाक्रांता

वाटसरू मुकाट जातो
टाळूनच रडकी झाडे
कैफियत रुतल्या बिजाची
जगतात मुक्याने झाडे

जाता जाता...(३)

जाता जाता...(१)

जाता जाता...(२)

included वगैरे. आपल्या आसपासच्या आपणच म्हणवून घेतलेल्या समाजात आपल्या असण्याची केवळ एक जाणीव? असेल ब्वा! एरवी पृथ्वी बिथ्वीला पण आपण राहतोय म्हणून ग्रेट म्हणायचं, एरवी असले कुठल्याशा कोपर्‍यातल्या टुकार तार्‍याभोवतीचे ग्रह पासरीला पन्नास! समजा असतील कुठे एकाच सूर्यमालेत दोन तीन ग्रह जीवसृष्टीवाले, करत असतील मज्जा मज्जा त्यांच्यात. निघाले असतील तिथले लोक कधीतरी कुठेतरी कामाला नि वाटेत दिसलो आपण, तर म्हणतील की नाही, "कसं काय बुवा जमतं असं सुटं सुटं राहायला? कसं कुणी राहू शकतं असं कुठल्याशा कोपर्‍यात नि अगदी एकदुसर्‍यांच्या उरावर बसण्याइतपत नेमकं काय म्हणून जगत असतील हे लोक असे?" तसंच असेल हे. असो. इंटरस्टेट संपला की हे प्रश्नही मागे सरतात. एक सिंगल लेन वळणावळणाचा रस्ता सुरू होतो नि गाडी क्रूज कंट्रोल वरून काढावी लागते. काही लोक इथेही चालवतात म्हणे क्रूज कंट्रोलवर. मला नाही जमत ब्वा! वळणावळाणाचा डांबरी रस्ता. दोन्ही बाजूला प्रामुख्याने झाडं, अधूनमधून टुमदार घरं असणारी छोटी खेडी नि त्या प्रत्येक खेड्यात ह्या रस्त्याची होत जाणारी मेन स्ट्रीट. सगळं कसं टिपिकल गावरान. नि यंदा काय वाढून ठेवलंय ह्याची अंधुकशी धाकधूक मनात.

तसं ही धाकधूक हा रस्ता सापडायच्या आधीपासून सुरू झालीय. म्हणजे हे असले गहन, गंभीर, वैचारिक, एकांतातले, एकलकोंडे नि थोडक्यात टुकार प्रश्न पडण्याआधीचा प्रवास. किंबहुना पहिलीच खेप. य वेळा पुढे ढकललेला बेत अखेर ह्यावेळेस तडीस न्यायचा असा चंग आम्ही बांधायला नि डिसेंबरच्या पहिल्याच आठवड्यात वादळासह धोधो स्नोफॉल व्हायला एकच गाठ पडली. इथून सुरुवात. मग बेत एका दिवसाने पुढे. वेदर डॉट कॉम य वेळा चाळून, गूगलला सगळे रस्ते विचारून, त्याच्याकडून सगळे नकाशे घेऊन, "अगदीच वेळ पडली तर मध्ये कुठेतरी थांबू एक रात्र नि पुढे जाऊ" असं ठरवून दिवसाच्या पहिल्या कॉफीचा पहिला घोट स्टारबक्सच्या नावाचा घेऊन आमच्या गुरुजींनी गाडी हाणली. सर्वांत उजवीकडची लेन. स्पीड लिमिटच्या वर काटा सरकायला कबूल नाही. सगळीकडे नुकत्याच थांबलेल्या स्नोफॉलच्या स्पष्ट खूणा. रस्त्याच्या दुतर्फा साचलेला बर्फ व मिठाच्या मिश्रणाचा काळा पांढरा चिखल. हे पाहून मी माझ्या मनातले वेळेचे अंदाज चांगले दीड एक तासांनी वाढवून शांत बसलो. बराच काळ सिमेंट कॉंक्रिटचे इंटरस्टेट असणारेत असं गूगलचा नकाशा दाखवत होता, त्यामुळे तोवर फार काळजी करायचं कारण नव्हतं. पोटोम॓कवरचा पूल हा त्याच्या "पूल अधिक निसरडे असू शकतात" छाप धोक्याच्या सूचनेसह ओलांडला तोवर मी बर्‍यापैकी स्थिरावलो होतो ("ब्रिज नीचेसे भी खुला होता है तो ज्यादा ठंड़ा रहता है इसलिए" असं म्हणणारा स्ट्रक्चरल इंजिनिअर अधिक ब्रिजेसमध्ये स्पेशलायझेशन असा माझा माजी रूममेटम आठवला. रूममेट हे किती मोलाचं नि मुख्य म्हणजे दैनंदिन आयुष्यात कामी येईल असं ज्ञान देतात ह्याची पुन्हा एकदा खूणगाठ.) इंटरस्टेटवरचा बहुतांश भाग हा एक गोष्ट आपल्या प॓केजमध्ये कशी इंप्लिमेंट करावी ह्या वादात गेला. arrayच कसे वापरले पाहिजेत नि hash maps नि काय गोंधळ होईल असा काहीतरी वाद चालला होता. थोडक्यात मी गेले महिना, दीड महिने खपून केलेलं इंप्लीमेंटेशन बेसिकली कसं बदलावं लागणार आहे हे सांगणारा आमचा मास्तर नि नेमकं का ते सांगा तोवर मी अजाबात बदलणार नाही अशी भूमिका घेतलेला मी असे दोघं अत्यंत आग्रहीपणे वितंडवाद घालत होतो. शेवटी व्हायचं तेच झालं, पंधरा वीस वर्षांच्या अनुभवाने तीन महिन्याच्या अनुभावाला गिळून टाकलं. कार्नगी व रिचीने आपल्या मास्तराला लेखनिक म्हणून सी लिहायला बोलावलं असावा असा माझा संशय आहे. रोज पर्वचा म्हणावेत तसा तो कोड पाठ करत असावा असाही मला संशय आहे. त्या प्रवासातल्या त्याच्या दुसर्‍या कॉफीपर्यंत तो फक्त बळावला.

पुढचा काही वेळ शांततेत गाणी ऐकण्यात गेला. इंटरस्टेटवरून गाडीने यूएस २५० चा एक्ज़िट घेतला नि रस्ता एकदम डांबरी झाला. रस्त्याच्या दुतर्फा असलेला बर्फ किंचित वाढला. रस्त्यावरची वळणं वाढली नि आता घाटात कितपत रस्ता क्लिअर केलाय ह्या लोकांनी कोण जाणे अशी एक शंका मनात आली. शंका अगदीच खोटी नाही हे लगेचंच कळलं. घाट सुरू झाला, चढ वाढला, वळणं अधिक वळणदार झाली नि रस्त्यावरचा घट्ट झालेला बर्फसुद्धा. बराच वेळ फक्त रस्त्याच्या आपल्याच बाजूला बर्फ आहे अशा धारणेने आम्ही ग्रासलो होतो. वेग मंदावत होता. जोखीम वाढत होती नि नेमकं अजून किती अंतर असं असणार आहे ह्याचा अंदाज येत नव्हता. जसजसे जात राहिलो तसतशी मगासची धारणा कमी होत गेली नि तिची जागा "हा रस्ता क्लिअर का केला नाहीये?", "आपण बरोबर रस्त्यावर आहोत ना?", "अजून किती मैल ह्या रस्त्यावर असणार आहोत आपण?" अशा भीतीयुक्त शंकांनी घेतली. आता वेग भलताच मंदावला. ताशी दहा, पाच मैल ह्यावर काही गाडी चालवता येईना. स्थळकाळाच्या एका विवक्षित छेदनबिंदूवर आम्ही गाडीत होतो; गाडी ताशी पाच मैल वेगाने चालली होती; नि तिच्याखालचा रस्ता एरवी डांबराचा असावा असं गृहीत धरता येऊ शकत होतं, पण तेव्हा मात्र तो पांढराशुभ्र बर्फाचा होता; तो मुळात रस्ता आहे असं समजण्याचं एक कारण म्हणजे की आम्ही अगदीच भलती वाट घेतली नव्हती नि दुसरं म्हणजे सर्वदूर पसरलेल्या निष्पर्ण तरूंच्या घनरानी रस्त्याशिवाय कुणी असे मधलेच भाग तरूविहीन करत नसतात; एरवी रस्त्याचा तेवढा भाग सपाट नसता नि वरती एखादी ट्रॉली असती तर तो भाग सहज स्किंग ट्रेल म्हणूनसुद्धा खपला असता. ह्या सगळ्यात फोन एवाना बंद झाला होता हे काय वेगळं सांगायला नकोच. नैशनल रेडिओ क्वाएट झोन! बोंबला! आम्ही हे असे दिग्मूढ होऊन ऐन शिशिरात अर्ध्या दिवशी भर रानात भर घाटात भर बर्फात गाडीमध्ये नि मागून एखादी एसयुवी फ्रीवेवर चालावं तशी गुमान सुसाट येऊन पुढे जात होती. अमेरिकेतला तोवरचा सर्वांत भीषण प्रसंग.
"आपण गाडी थांबवून विचारूयात का मागून येणार्‍या गाडीतल्या लोकांना की आपण बरोबर रस्त्यावर आहोत का?"
"आय अ॓म नॉट कम्फर्टेबल स्टॉपिंग लाइक दिस आ॓न द रोड".
अरेच्चा. इथे रस्ता गृहीत धरावा लागतोय. कुठे आहोत पत्ता नाही, असं कुठवर जाणार पत्ता नाही, कुठे अडकून पडू माहित नाही, नि त्यात अजून अनकम्फर्टेबल काय असायचंय?
हे प्रकट नि स्वगत ह्याच क्रमाने अनेकवार झालं. पण गाडी थांबेना. बरं आपल्या हातात काय आहे. तेच कर्ते आणि करवते! पुढे एका वळणावर आम्ही असेच दबकत दबकत जात असताना मागून एक एसयुवीवाला चक्क कर्कश्श हॉंक करून गेला. केवढा तो अपमान. भीती नि अपमान ह्यांची क्रमवारी ठरवता येत नव्हती खरं तर नेमकी. पण अपमान झाला की बस्स...भीती गेली उडत. पुढल्या एका वळणावर अशाच दबक्या चाकांनी जात असताना, बर्फानेही नको तेव्हा जरा लाइटली घेतलं नि आमच्याशी सर्व संघर्ष टाळला. डावीकडे पहाडाचा नव्वद अंशातला पश्चिमउतार, उजवीकडे दरीनामक गर्तेस मिळणारा त्याच पहाडाचा तोच पश्चिमउतार, मागे उतरतं वळण, समोर अधिक उतरतं वळण, सर्वदूर पसरलेली ढवळाई, कडाक्याची थंडी नि अद्याप पूर्वेकडेच असल्यामुळे फक्त "उगवलोय हं मी!" एवढंच सांगणारा कनकगोल हा मरीचिमाली, साक्षी ऐसे अमर करूनी हे सर्व आमच्या गाडीच्या चाकांनी रस्त्यावरचा आपला ताबा सोडला नि हे सगळं अमर असल्याचं काय ते कौतुक मला तेव्हा उमगलं!

आधी काळ आला नि गुमान परत गेला. मग आम्ही गपगुमान बसण्याचा काळ आला नि गेला. मग to break the ice काहीतरी बोलण्याची वेळ आली. मग आपल्या तद्दन अभियांत्रिकी सरड्याच्या धावेला स्मरून मी "आपण पश्चिम उतारावर आहोत, म्हणून इथला स्नो अजून न वितळता त्याचा आइस झालाय," असा एक तांत्रिक मुद्दा उपस्थित केला. मास्तरांना पटलं ते. मग त्यांनी त्यांच्या एबीसीडी बाण्यातला अनुवांशिक देसीबाणा टाकला नि अमेरिकन बाणा भात्यातून काढून फोर व्हील ड्राइववाली मोठ्ठी गाडीच कशी हवी ह्या परिस्थितीत, ह्या बाकीच्या गाड्यांची चाकं स्पेशल असली पाहिजेत असे मुद्दे मांडायला प्रारंभ केला. आमच्या हृदयाची लय अशी पूर्वपदावर आल्यावर मग मी तमाम तंत्रज्ञानाला योग्य ती जागा दाखवून हातातला साधा नकाशा उचलला नि त्याच्या सूचीसकट तो सगळा झरझर तोंडपाठ करून गन्तव्यस्थान गाठलं.

तिकडे गेल्यावर कळलं, की आम्ही घेतलेला रस्ता हा तिथवर पोहोचायचा सर्वांत भीषण रस्ता आहे. मग संधी मिळताच मी गूगल नकाश्यांना मनसोक्त लाखोली वाहिली. त्या पश्चात आम्हांला ह्या पर्यायी रस्त्याचे आकलन करून देण्यात आले. तर तेव्हापासून मी ह्या रस्त्याने जातोय नि तरीही पुढे काय वाढून ठेवलं असेल ह्याचे भय काही संपत नाही.

त्याला कारणही तसंच आहे. ही पहिली खेप सुफळ झाल्यानंतर दुसर्‍या खेपेला परत येताना वेस्ट वर्जिनियात ज्याला महानगर म्हणता येईल अशा एका मधल्या गावठाणात एका मुलीने माझ्या गाडीस मागून धडक दिली. आधी माझ्या पुढची गाडी अचानक थांबली. मग मी कसाबसा थांबलो. मग मी आरशात पाहिलं. तेव्हा मागची गाडी व्यवस्थित मागे होती, पण दुर्दैवाने मागच्या गाडीतली ही ड्रायवर ताई तिच्या गाडीत खालती पडलेलं काहीतरी उचलण्यात दंग होती. ती आता नेमक्या कुठल्या क्षणी आपल्या गाडीवर येऊन आदळणार हे मी जीव मुठीत घेऊन बघत होतो. तिने समोर पाहिलं ते थेट तिच्या हत्तीने माझ्या चिमुकल्या गाडीस बोचकारलं तेव्हाच. मग गाडी बाजूला घेऊन मी काही बोलायच्या आतच तिने पापण्यांची कायच्याकाही पीटपीट करत "काही फार झालं नाहीये" असा सूर काढला. मी मनात म्हटलं, "हो तुझ्या हत्तीला काय धाड भरलीय? माझ्या गाडीला काय झालंय हे मी ठरवायचं का तू?" बरं, माझा हा पहिलाच अपघात. मग मी रीतसर तिच्याकडे इन्शुरन्सची माहिती मागितली. तर मी सोशल सिक्युरिटी नंबरइतकी गोपनीय माहिती मागतोय अशा आविर्भावात तिने "यू एलिअन" अशी नजरेतूनच कचकचीत शिवी दिली नि बाजूच्या सोशल सिक्युरिटीच्या कार्यालयात धाव घेतली. अरेच्चा! मग मीही तिथे धावलो. तर तिथल्या बाईने पुन्हा "आजि म्या एलिअन पाहिला" लूक देऊन "पोलिसांना बोलव बाई!" असा एक सल्ला दिला. मग म्हटलं, बोलवा! मग कॉप आला. त्याने येताक्षणी जाहीर केलं की, "ह॓, खरचटलंय तर साधं, आपण नाही पंचनामा करणार. ताई त्याला माहिती द्या इन्शुरन्सची. विषय संपला." तर तिच्याकडे म्हणे नवीन कार्डच नव्हतं. मग तिने जुनीच माहिती उपलब्ध केली, कॉपने शहानिशा करून ती स्वहस्ते मला लिहून दिली. मग मी पुढची दहा मिनिटे त्याचं अक्षर लावण्यात घालवली. १ नि ७ चे गोंधळ निस्तरले. आता माझी विजयोन्मादाची वेळ होती. मग मीही "मी नव्हतो सांगत हेच? उगाच भर दुपारी रणरणत्या उन्हात एक तास खाल्लास. समोर बघून चालवायला काय होतंय? नि मी काय खाणार होतो काय तुला? हातात हत्ती दिलाय तर चालवायची अक्कल नको?" असं सर्व एका नजरेत माववलं नि दिला एक लूक ठेवून.

त्याच्या पुढच्या खेपेला मी संध्याकाळी निघायचा घाट घातला. मग सगळ्या तनहाईबरोबरच्या गप्पा आटपत हा आडरस्ता गाठला तोवर कभिन्न काळोख पडला होता. मग मला निबिड अरण्यातून जाणारे सगळ्या गोष्टींतले सगळे वाटसरू आठवले. धृमण सोडून. तो धर्वणाश्रमात जायच्या आधीची ही गोष्ट आहे. त्यात भरीस भर अमावस्या असावी, चंद्रप्रकाश वगैरेचा पत्ता नाही. मी आपला निमूट चाललो होतो. गोष्टीतले घनदाट रानातले रात्रीचे वाटसरूंचे एकेकट्याने केलेले चित्तथरारक प्रवास हे मी परिकथेतील एकमेव वास्तवदर्शी कथानक म्हणून तेव्हापासून निमूट स्वीकारलंय. एका वळणावर तर चक्क एक हिरव्या डोळ्यांचा रानमांजरसदृश प्राणी पण गाडीसमोर आला. थोडक्याकरता वाचलो, तो नि मी दोघेही! आता हातासरशी आलाच आहे माणूस जंगलात तर सगळेच अनुभव देऊन टाकू, असा रानाचा चंग होता. एका आंधळ्या वळणावर माझी गाडी वळली नि रस्त्याच्या कडेला निपचित उभी असलेली एक गाडी नि तिच्या बाजूला त्याहून निपचित उभ्या असलेल्या काही मनुष्याकृती मला दिसल्या. थरकाप! क्लिशे तर क्लिशे, पण दुसरा शब्दच नाही. मग मी वेग सावध केला. आता मी काय करायचं? गाडी थांबवायची रिस्क घ्यायची की माणुसकी चुलीत घालून गाडी निमूट पुढे दामटायची? ह्याच विचारात पुढे गेलो, तर त्यात एक बाई आहे असा बोध झाला. मग माणुसकी डोकं वर काढू लागली. एवढ्या रात्री ह्यांची गाडी बंद पडली असेल तर काय करतील बिचारे? कोणाला नि कसे कळवणार? नैशनल रेडिओ क्वाएट झोन, बसा बोंबलत. पण नको. त्यांच्याकडे बंदूक असेल. शस्त्रधार्‍यांच्या देशात काय नेम कधी आपल्यावरच नेम धरतील ह्याचा? नि मला संधीही न देता, ह्यांनीच वाटेत येऊन माझी गाडी अडविली तर? कोण असतील हे लोक? साधे एपेलेशिअनच्या गरीबवस्तीतले गरीब लोक की एकटेपणाने गिळलेला वेडापिशासा कुणी सायकोप॓थ? मग मी अत्यंत संदिग्धपणे गाडीचा वेग कमी केला. खिडकीतून त्यांच्या प्रतिक्रियेसाठी काचा बंद असल्याची खात्री करून आतूनच डोकावलो. तर ही डोकी निपचितच. काही मदतीसाठी एक पाऊल पुढे नाही की हल्ल्यासाठी नाही. अरेच्चा! मला त्यांना सांगावसं वाटत होतं की, "तुमचं हे असणं भर रस्त्यात भर रानात भर रात्री उभं असणं फार क्रीपी आहे, हे लक्षात येतंय का तुमच्या? तुम्हाला काहीतरी करणं भाग आहे, अहो!" आता मी काय करावं? तितक्यात समोर अजून एक गाडी उभी दिसली नि तिथून एक जण ह्यांच्या दिशेने येत होता. मग मी एक माझ्या समजूतीसाठी पटकथा रचलीः ह्यांची गाडी बिघडली. त्यांनी ते दुसर्‍या कोणा विरुद्ध दिशेने येणार्‍या पंचक्रोशीतल्या गाववाल्याला सांगितलं. मग त्याने त्याच्या मित्राला गाडी घेऊन ह्यांच्या मदतीसाठी पाठवलं. मला ती स्वरचित पटकथा पटली. मग मला प्रसंगावधानाचं रीतसर अवसान आलं नि त्या क्षणी मी तिथून गाडीतून धूम पळ काढला. पुढच्या वेळेस आता मी पण सांगणार, "आय अ॓म नॉट कम्फर्टेबल स्टॉपिंग लाइक दिस आ॓न द रोड." मग मला मैलौनमैल परिसरात एकेकटे राहणार्‍या लोकांच्या, त्या सायकोप॓थ किलर्सच्या, त्या रात्र-अरण्य-भीतीच्या, त्या मूर्खासारख्या एकेकटे फिरून नसत्या फंदात सापडाणार्‍या नायक, नायिकांच्या अशा सगळ्या सगळ्या गोष्टी पोहोचायच्या ठिकाणी पोहोचेपर्यंत आठवल्या. मेंदू मेजर गंडला. मग मी त्याला निमूट म्हटलं, "प्रोजेक्ट गेला तरी चालेल, पण आपण नाही ब्वा परत येणार रात्रीचा इथे, कानाला खडा!" मग मला झोप येइपर्यंत तो मला नि मी त्याला भ्याड म्हणत राहिलो. मागे पार्श्वभूमीवर "मी भिऊन अंधाराला..." चालू होतं. ग्रेसना आवरा कुणीतरी! प्लीज!

(क्रमशः)

सोचते और जागते

सोचते और जागते साँसों का एक दरिया हूँ मैं
अपने ग़ुमगश्ता किनारों के लिए बहता हूँ मैं

जल गया सारा बदन इन मौसमों की आग में
एक मौसम रूह का है जिसमें अब ज़िंदा हूँ मैं

मेरे होटों का तबस्सुम दे गया धोका तुझे
तूने मुझको बाग़ जाना देख ले सेहरा हूँ मैं

देखिए मेरी पज़िराई को अब आता है कौन
लम्हा भर को वक़्त की दहलीज़ पर आया हूँ मैं

-- अथर नफ़ीस

भाषांतराचा प्रयत्न :

चिंतनी जागेपणी श्वाससरिता होय मी
लुप्त काठांसाठीच माझ्या वाहतोय मी

पोळली सारी तनू ह्या ऋतूवणव्यांमधे
एक आत्म्याचा ऋतू ज्यामधे जगतोय मी

भुलविले तुज माझिया सुस्मिताने ओठच्या
मी नव्हे राई, पहा कोरडा निष्तोय मी

माझियाता स्वागता कोण ये पाहा जरा
उंबर्‍यात काळाच्या निमिषभर आलोय मी

सोचते और जागते...

उत्कट नाती शोधायची सवय त्याला कधीपासून लागली, हे नेमकं सांगणं कठीण आहे. त्याच्या जडणघडणीच्या बेरजेचं ते उत्तर असावं, अशी एक शक्यता आहे. पूर्वी कधी त्याला उत्कटता शोधत बसावं लागलं नव्हतं. ती एक तर होती किंवा नव्हती. दोन्हींचा नकळत सहज स्वीकार होता. मुळात ही उत्कटतेची भानगडच त्याच्या गावी नव्हती.

हा सगळा झोल केव्हा सुरू झाला, हे आठवून पाहण्यासाठी जेव्हा तो नात्यांचे उगम एक्स्ट्रापोलेट करतो, तेव्हा त्याला "तू कोणाला जवळ येऊच देत नाहीस, तर जीवश्च मैत्र लाभणार कसे?" असं म्हणणारी ती आठवते. त्याला असा परखड प्रश्न विचारणारी ती पहिलीच. त्या वेळचं त्याचं असह्य चपापलेपणही त्याला लख्खं आठवतं. त्याला असं आरस्पानी चव्हाट्यावर उभं करणारी तीच पहिली, नि म्हणून ती त्याची पहिली सख्खी मैत्रीण. तीच त्याच्या कळत्या जाणीवेतली पहिली उत्कट मैत्री.

एकदा अस्तर टराटरा फाटल्यावर त्यानेही मग स्वतःला उधळून दिलं हरेक मैत्रीत. नि कुठलातरी खजिना सापडावा असे जीवाभावाचे मैत्र मिळत गेले. बोलण्यातलं मोजमाप सुटलं. वागण्यातला आखीवपणा संपला. परीघ रुंदावले नि मग त्या विस्तारलेल्या वर्तुळात अनेक परीघ गुंतले. फक्त आपल्यात गुंतलेल्या दुसर्‍या वर्तुळाच्या भागावरच हक्क सांगण्याचं भान ठेवलं त्याने. दोन परस्परभिन्न वर्तुळं गुंतवणंही कटाक्षानं टाळलं. त्यामुळे परीघांचा गुंता टाळता आला त्याला नि उत्कटतेला विश्वासाचा भक्कम पाया लाभला. वास्तविक तेव्हाही हे उत्कटतेचं प्रकरण काही फारसं कुठे वाटेत आलं नव्हतं. त्यासाठी अजून पुढे जावं लागेल.

कुठल्यातरी जिवाभावाच्या एका मित्राला त्यानं नकळत भावासारखं म्हटलं, तिथं आपल्याला थांबावं लागेल. त्यानं हे म्हटलं खरं, अगदी मनापासून. पण त्याच सुमारास त्याला लक्षात येऊ लागलं की काहीतरी बिनसतंय. त्याच्याच चांगुलपणाचं जरतारी कुंपण त्याच्याचभोवती घातलं जातंय हे त्याला कळेपर्यंत फार उशीर झाला होता. ह्या आपण न मागताच घातलेल्या कुंपणात श्वास कोंडू लागला. कुंपणाच्या जरीच्या तारा असहायपणे तोडताना तो वरचेवर रक्तबंबाळ होऊ लागला. त्याच्या ह्या आतल्याआत धुमसण्याने गूढाचं वलय वाढवायला मदतच झाली नि त्यात तो पार अडकला. त्यातून बाहेर पडण्याचे निकराचे प्रयत्न तो करीत राहिला, पण त्याने त्याच्याकडून गुंतवणं टाळलेले परीघ कट केल्यासारखे आपणहून गुंतले नि त्याची तडफड पाहून हास्याचे विखार फेकीत राहिले. जेव्हा काही वर्तुळं आतवर येऊन थेट गाभ्यावर हल्ला करू लागली, तेव्हा तो सावध झाला. आपल्याभोवतीचा जुना कोष तो भराभर पुन्हा निर्माण करू लागला. पण झालं असं की, सगळं तोडता येईना नि पुन्हा जोडण्याची आशा त्याला हार मानू देईना. जिथे खात्री झाली तिथे तो दुहेरी वीण घालत गेला नि जिथे आशा होती तिथे तो टीप घालायला धजेना. मग ह्यातल्या काही उसवलेल्या जागा अशा काही भळाळू लागत की त्या शिवता शिवल्या जात नसत. हे सगळे संभ्रम जेव्हा आ वासून ठाकले, तेव्हा मग कोषाची जाणीवपूर्वक जोडणी नि तोडणी सुरू झाली नि तिथे हा उत्कटतेचा चोखंदळपणा सुरू झाला. चांगल्या सुटसुटीत मैत्रीला भावासारखं वगैरे म्हटलं की मग ते नातं फार आत येऊ न देता अंतर ठेवून मैत्रीशिवायही निभावत रहावं लागतं अशी पक्की खूणगाठ त्याने बांधली नि तेव्हापासून हे असे मित्रांचे भाऊ करणं तो कटाक्षाने टाळत गेला, नि बहुदा तेवढ्या जवळ पोहोचणं नि पोहोचू देणंसुद्धा.

परवा कुठल्याशा ओल्या पार्टीला त्याला आपण एक तर तर्र लोकांच्या नवीन तर्री मारलेल्या त्याच जुन्या विनोदांवर केविलवाणे हसत राहू किंवा अत्यंत रँडम लोकांशी तोंडदेखलं हसत बोलू, एवढ्या दोनच शक्यता दिसत होत्या, म्हणून त्याने चक्क त्याला पकेल हे न येण्याचं कारण सरळ सांगितलं नि विषय संपवला. तर हा त्याच्या दृष्टीने अगदीच क्षुल्लक असणारा विषय वाढवून जेव्हा एक मित्र त्याला "एवढं स्पष्ट बोलणं लोकांना आवडत नाही, तू काहीतरी दुसरं कारण द्यायला हवं होतंस," असं म्हणाला, तेव्हा तो पारच हादरला. "मित्रांशी बोलतानाही?" ह्या त्याच्या जेन्युइन प्रश्नावर पलिकडून "आयुष्य असंच आहे" असं जेव्हा तद्दन भिकार उत्तर आलं, तेव्हा तो पुरता कोसळला. "शोर बड़पा है ख़ाना ए दिल में, कोई दीवार सी गिरी है अभी" हा नासीरचा शेर त्याला तेव्हा कुठे खरा भिडला.

आधी जवळ येऊ द्यायचं की आधी उतू जाऊ द्यायचं, हा गुंता तो नव्याने सोडवताना दिसतो हल्ली कधीकधी. रोज उठून अभिनिवेशशून्य उत्कटता शोधत वणवण करताना तिला ते एका दमात कसं जमलं, ह्याचं कुतूहल त्याला नेहमीच वाटतं. त्यामुळेच कदाचित तो ही रोजची वणवण रोज नव्या आशेने करतो. पायाखालची अंतरं वाढली, तसे हल्ली वरचेवर फोन होत नाहीत त्यांचे. पण जेव्हा होतात अधूनमधून तेव्हा बोलणं न खुंटता मागल्या फोनवरून पुढे अस्खलित सुरू राहतं त्यांचं. नेहमीच. ती, तिचा तो नि त्यांचं प्रेम ह्यांबद्दल ती उत्कटतेने सांगत राहते, नि आपला तो त्याची वणवण फक्त तिलाच त्याच उत्कटतेने सांगत राहतो.

पाऊस पडता पडत नाही, आषाढ सरता सरत नाही
गच्च ढग झरण्यासाठी वणवण फिरत राहतो
पौर्णिमा सरली तरी चातकढग दुष्काळीच
थांबणार कधी? भिजणार कोण?
उत्कटतेने झरवेल कोण?
रात्र रात्र आत आत नेमाने झरत असतो
भार भरता भरत नाही नि ढग झरता झरत नाही.